شهابواره ، شهاب و شهابسنگ
در این مقاله به بررسی دقیق شهابوارهها ، شهابها و شهابسنگها و تفاوت میان آنها میپردازیم و با اشاره به ویژگیهای فیزیکی، ظاهری و رصدی، سرچشمه و چگونگی شکلگیریشان تصویر روشنتری از آنها خواهیم ساخت.
شفاف سازی تعاریف سه پدیدهی شهابوارهها ، شهابها و شهابسنگها
شهابوارهها: اجرامی کوچک (۱۰ میکرون الی ۱ متر) و شناور در فضای میان سیارهای هستند که الزاماً همهی آنها جذب گرانش سیارات و یا اقمار نمیشوند و در مدارهای مختلفی به دور خورشید میچرخند.
شهابها: پدیدهی نوریایی که به صورت خطی درخشان و نورانی به سرعت مساحتی از آسمان را میپیماید و لحظهای بعد محو میشوند. به عنوان مثال اگر شهابوارهها جذب گرانش زمین شوند، از پس از ورود به جودر نتیجهی اصطکاک با هوا، گرما و در نتیجه درخششی حاصل میشود که به صورت خطی از نور دیده میشود اما باید در نظر داشت اگرچه سرچشمهی اکثر شهابها به شهابوارهها باز میگردد اما شهابها میتوانند منابع دیگری نیز داشته باشند.
شهابسنگها: اجرام آسمانیایی که پس از ورود به جو شرایط لازم برای دوام در مقابل فشار و حرارت جورا داشته باشند و با سطح زمین برخورد کنند شهابسنگ نامیده میشوند. سرچشمهی شهابسنگها نه فقط شهابوارههای بزرگتر بلکه سیارکهای کوچک را هم شامل میشود.
شهابواره Meteoroid
شهابوارهها انبوهی از اشیاء سنگی ،آهنگی ویا سنگی- آهنی هستند که در طیف وسیعی از ذرات با ابعاد مختلف فضا را درمینوردند.سرعت این ذرات بسته به فاصلهیشان از خورشید متفاوت است اما آن دستهای که در حوالی مدار زمین به سر میبرند سرعتی حدود ۴۲ کیلومتر بر ثانیه دارند. در سال ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۳۹ شمسی) اتحادیهی بین المللی نجوم به تمام اشیاء جامد موجود در فضای میان سیارهای که ابعادشان به میزان قابل پذیرشی بزرگتر از یک اتم و کوچکتر از سیارکها باشند را شهابواره نامید ، ۳۴ بعد در سال ۱۹۹۵ میلادی (۱۳۷۳ شمسی) شهابوارهها در محدودهای بین ۱۰۰ میکرون الی ۱۰ متر تعریف شدند اما پس از کشف سیارکهایی با قطر کمتر از ۱۰ متر ، این محدوده بازنگری شد و شهابوارهها در ابعادی بین ۱۰ میکرون الی ۱ متر مجددا طبقهبندی شدند.با این حال اغلب شهابوارهها ابعادی برابر با دانههای شن و ماسه و یا سنگهای کوچک به اندازهی یک ریگ دارند.سرچشمهیاکثرشهابوارهها،بهدنبالهدارها و سیارکهابازمیگردد،منشاء مابقی آنها ،بهسیارکها بازمیگردد و حدود ۰،۲ درصدشان تکه خوردههایی از جنس سنگهای ماه و مریخاند.احتمال میرود دستهای از اصابتهایصورت گرفته با ماه و سیارهی مریخانرژی کافی برای برای پرتاب تکههایی با سرعت بیشتر از سرعت گریز آنها فراهم آوردهاند سپس این تکهها در فضا شناور شده و طی فرایندهایی جذب گرانش زمین شدهاند.
ترکیب شهابوارهها را میتوان پس از ورودشان به جو زمین با دنبال کردن امتداد خط سیر و رسیدن به ردپایمنبعشان که دستیابی به نوع و ترکیبات منبع را به همراه دارد و یا با طیفنگاری نور دریافتی از آنها تشخیص داد همچنینبه هنگام حرکت در جو امواجی رادیویی از خود منتشر میکنند که برای شناسایی ترکیبات آنها میتواند مورد استفاده قرار گیرد، بررسی امواج رادیویی منتشر شده به خصوص برای آن دستهای که در طول روز به جو نفوذ میکنند و در محدودهی بصری به سختی و یا کلا قابل روئیت نیستند،بسیار کارآمد است.
طیفنگاری نورشهابوارهها همراه با امتداد خط سیر آنها در آسمان پس از ورود به جو و بررسی منحنیهای نوری به دست آمده نشان میدهنداکثر شهابوارهها، اشیایی بسیار شکننده و کمچگال هستند، برای درک بهتر آنها را به نسبتی شبیه به نسبت یک گلولهی برفی با یک چهارم چگالی یخ تشبیه میکنند.
شهابواره >>> شهاب >>> شهابسنگ
Meteoroid >>> Meteor >>> Meteorite
امتیاز انیمیشن: ویکیپدیا
انیمیش فوق چرخهی حیات شهابوارههای بزرگتری را نشان میدهد که میتوانند در مقابل فشار و حرارت جو دوام آورده و به سطح زمین برسند، لازم است بدانید همهی شهابوارهها از این چرخه تبعیت نمیکنند و اکثرشان در در نتیجه برخورد با جو در هوا متلاشی میشوند و در تعریف یک شهابسنگ به سطح زمین نمیرسند.بررسیهای انجام شده حاکی از آن است که شهابوارهها در مسیرها و مدارهای بسیار متنوعی در منظومهی شمسی توزیع شدهاند اما نگاهی دقیقتر نشان میدهد بخشی از آنها در امتداد مسیر برخی دنبالهدارهایی که والد آنها هستند، همانند نهری از ذرات معلق گسترده شدهاند که در گذز زمان میتوانند به مدارهای دیگری تزریق و پراکنده شوند.
در انتها بررسیهای دقیق و آزمایش های انجام شده بر روی آن دسته از شهابوارههایی که سالم به سطح زمین رسیده و کشف شدهاند (شهابسنگها) سرنخهای موثقی در مورد سرچشمهی و ترکیبات انواع مختلف آنها به اخترشناسان دادهاند که در بخشهای بعدی مقاله به شرح نسبی آنها خواهیم پرداخت.
–
منابع :
http://en.wikipedia.org/wiki/Meteoroid
http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Meteors&Display=OverviewLong
http://www.universetoday.com/36398/what-is-the-difference-between-asteroids-and-meteorites
http://en.wikipedia.org/wiki/Meteor disambiguation
http://neo.jpl.nasa.gov/faq
کتاب نجوم و اختر فیزیک مقدماتی جلد اول (چاپ هفتم) / ص ۲۹۲
کتاب نجوم دینامیکی ص ۳۱۳
با سلام و عرض ادب خدمت تمامی دوستان عزیزم